szarak wie

Odcinek 1: Polska 1980–⁠2026

Źródła: Polska 1980–⁠2026

Tu jest każdy slajd z faktami: jego czas w filmie i linki do źródeł, z których pochodzą liczby i daty. Liczby zaokrąglone albo wyliczone (np. udział procentowy) wynikają z danych pod linkiem.

  1. Czas w filmie: 0:10Rok: 2026

    Jak Polska przeszła od strajku do gospodarki wartej bilion dolarów

    Na slajdzie: Bank Światowy (PKB 2025); Natural Earth (granice)

  2. Czas w filmie: 0:16Rok: 2025

    Od 1990 PKB na osobę wzrósł prawie 3,7 raza po odliczeniu inflacji

    W dolarach z 2015 roku. To drugi wynik w UE, po Irlandii.

    Na slajdzie: Bank Światowy, PKB na mieszkańca w stałych cenach (USD z 2015)

Rozdział 01

Solidarność

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 0:34Rok: 1980
  2. Czas w filmie: 0:42Rok: 1980

    Strajkujący spisali 21 postulatów

    Tablice z postulatami są od 2003 na liście UNESCO najcenniejszych dokumentów świata (Pamięć Świata).

    Na slajdzie: Porozumienia Sierpniowe, 1980; UNESCO

  3. Czas w filmie: 0:54Rok: 1981
  4. Czas w filmie: 1:00Rok: 1981
  5. Czas w filmie: 1:12Rok: 1981

    13 grudnia 1981 wprowadzono stan wojenny

    Trwał do 22 lipca 1983. Zginęły dziesiątki osób, w tym 9 górników z kopalni Wujek.

    Na slajdzie: IPN; PAP (dzieje.pl)

  6. Czas w filmie: 1:22Rok: 1983
  7. Czas w filmie: 1:32Rok: 1984

    Funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa zamordowali ks. Jerzego Popiełuszkę

    Kapelan „Solidarności”. Od 1982 co miesiąc odprawiał na warszawskim Żoliborzu Msze za Ojczyznę; za kazania z tych mszy władza go prześladowała.

    Na slajdzie: IPN; PAP (dzieje.pl)

Rozdział 02

Przełom

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 1:48Rok: 1989

    Władza i opozycja usiadły do Okrągłego Stołu

    Od 6 lutego do 5 kwietnia 1989. Ustalono częściowo wolne wybory.

    Na slajdzie: IPN

  2. Czas w filmie: 1:56Rok: 1989

    W czerwcu 1989 „Solidarność” wzięła wszystkie wolne mandaty w Sejmie

    Tylko 35% Sejmu było do wolnego wyboru. Setny senator, wybrany 18 czerwca, to niezależny przedsiębiorca spod Piły, Henryk Stokłosa.

    Na slajdzie: PKW, obwieszczenia, M.P. 1989 nr 21 poz. 149–⁠152

  3. Czas w filmie: 2:10Rok: 1989
  4. Czas w filmie: 2:18Rok: 1990

    Pierwsze powszechne wybory prezydenta wygrał Lech Wałęsa

    Wcześniej prezydenta wybierali posłowie i senatorowie. W lipcu 1989 wybrali Wojciecha Jaruzelskiego.

    Na slajdzie: PKW

  5. Czas w filmie: 2:26Rok: 1997

    W 1997 Polska przyjęła nową konstytucję

    Zastąpiła tymczasową Małą Konstytucję z 1992 roku i resztki konstytucji z 1952. Jej art. 2: Polska jest demokratycznym państwem prawnym.

    Na slajdzie: Sejm RP; PKW; Konstytucja RP, art. 2 i 242

Rozdział 03

Wolny rynek

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 2:42Rok: 1990

    1 stycznia 1990 ruszył plan Balcerowicza

    Większość cen przestała być ustalana przez państwo, a złotego można było wymieniać na waluty, ale tylko w Polsce.

    Na slajdzie: PAP (dzieje.pl); GUS (inflacja)

  2. Czas w filmie: 2:58Rok: 1990
  3. Czas w filmie: 3:04Rok: 1991

    16 kwietnia 1991 ruszyła giełda w Warszawie

    Pierwsze spółki na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW): Tonsil (głośniki), Próchnik (odzież), Krosno (szkło), Kable (kable) i Exbud (budownictwo).

    Na slajdzie: GPW

  4. Czas w filmie: 3:16Rok: 1992

    17 czerwca 1992 w Warszawie otwarto pierwszy McDonald’s

    Restauracja przy ul. Marszałkowskiej była pierwszą w Polsce.

    Na slajdzie: McDonald’s Polska

  5. Czas w filmie: 3:24Rok: 1995
  6. Czas w filmie: 3:38Rok: 2003

    W 2003 bez pracy był co piąty chętny do pracy

    W grudniu 2003 bez pracy było 3,18 mln osób. Na każde pięć osób, które pracowały albo szukały pracy, jedna była bezrobotna.

    Na slajdzie: GUS, bezrobocie rejestrowane, grudzień 2003

Rozdział 04

Polska w świecie

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 3:56Rok: 1996

    Wisława Szymborska dostała literackiego Nobla

    Akademia Szwedzka: „za poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”.

    Na slajdzie: NobelPrize.org

  2. Czas w filmie: 4:08Rok: 1999
  3. Czas w filmie: 4:14Rok: 2003

    W referendum o Unii 77,45% głosowało na tak

    Wynik był wiążący, bo głosowała ponad połowa uprawnionych do głosowania.

    Na slajdzie: PKW, referendum 7–⁠8.06.2003; Konstytucja RP, art. 125

  4. Czas w filmie: 4:22Rok: 2004

    1 maja 2004 Polska weszła do Unii Europejskiej

    Razem z dziewięcioma innymi krajami: największe rozszerzenie w historii UE.

    Na slajdzie: Komisja Europejska

  5. Czas w filmie: 4:30Rok: 2007
  6. Czas w filmie: 4:40Rok: 2010
  7. Czas w filmie: 4:48Rok: 2012

    Polska z Ukrainą zorganizowały Euro 2012

    Mecze grano w ośmiu miastach, po cztery w każdym kraju.

    Na slajdzie: UEFA

  8. Czas w filmie: 4:56Rok: 2014
  9. Czas w filmie: 5:10Rok: 2014
  10. Czas w filmie: 5:18Rok: 2015
  11. Czas w filmie: 5:26Rok: 2017

    W 2017 czasowo za granicą było ok. 2,5 mln Polaków

    Pobyt dłuższy niż 3 miesiące. Najczęściej w Europie:

    Na slajdzie: GUS, szacunek emigracji czasowej, koniec 2017

  12. Czas w filmie: 5:38Rok: 2019

    Olga Tokarczuk dostała literackiego Nobla

    Akademia Szwedzka: „za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją prezentuje przekraczanie granic jako formę życia”.

    Na slajdzie: NobelPrize.org

  13. Czas w filmie: 5:50Rok: 2026

    Od 2004 dostaliśmy z Unii na czysto ok. 191 mld euro

    Wpłaciliśmy ok. 106 mld €, dostaliśmy ok. 298 mld €.

    Na slajdzie: Ministerstwo Finansów, sierpień 2026

  14. Czas w filmie: 6:04Rok: 2026

    Polska wciąż płaci w złotych

    Polska nie ma ustalonej daty przyjęcia euro.

    Na slajdzie: EBC

Rozdział 05

Gospodarka

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 6:14Rok: 2009

    W kryzysie 2009 jako jedyna w UE Polska nie miała recesji

    PKB Polski wzrósł o 2,6%, a całej Unii spadł o 4,3%.

    Na slajdzie: Eurostat

  2. Czas w filmie: 6:24Rok: 2019

    PKB rósł 28 lat bez przerwy

    Na slajdzie: Bank Światowy, realny wzrost PKB

  3. Czas w filmie: 6:32Rok: 2020

    Pandemia przerwała serię wzrostu

    Spadek PKB w 2020 był mniejszy niż w dużych krajach UE. W 2021: +6,9%.

    Na slajdzie: Eurostat, realny PKB 2020 (nama_10_gdp)

  4. Czas w filmie: 6:42Rok: 2025

    W 2025 PKB przekroczył bilion dolarów

    Polska jest 6. gospodarką Unii. W 2004 była 10. na 25 państw (z Wielką Brytanią).

    Na slajdzie: Bank Światowy, PKB w cenach bieżących; miejsce w UE: Eurostat, Bank Światowy

  5. Czas w filmie: 6:54Rok: 2025

    PKB na osobę: z 44% do 81% średniej UE

    Licząc z poprawką na ceny w każdym kraju.

    Na slajdzie: Eurostat, PKB na mieszkańca w PPS (UE-27 = 100)

  6. Czas w filmie: 7:04Rok: 2025

    Eksport jest wart połowę PKB

    Najwięcej sprzedajemy maszyn i elektroniki; największy odbiorca to Niemcy: 27% eksportu. Udział w eksporcie towarów, 2025:

    Na slajdzie: Eurostat Comext 2025 (udział w eksporcie towarów); Bank Światowy

  7. Czas w filmie: 7:16Rok: 2003

    W 2003 wokół Rzeszowa powstała Dolina Lotnicza

    Zrzeszenie firm lotniczych, uczelni i instytucji z Podkarpacia, z Rzeszowem w centrum.

    Na slajdzie: Stowarzyszenie Dolina Lotnicza (2026)

  8. Czas w filmie: 7:26Rok: 2025

    Średnia pensja wzrosła prawie 4 razy

    To kwoty brutto w złotych. Po odliczeniu inflacji: ok. 2 razy.

    Na slajdzie: GUS, przeciętne wynagrodzenie brutto; realnie: obliczenia na CPI GUS

  9. Czas w filmie: 7:36Rok: 2026

    Płaca minimalna wzrosła prawie 6 razy

    To kwoty brutto w złotych. Po odliczeniu inflacji: ok. 2,9 raza.

    Na slajdzie: Eurostat; realnie: obliczenia na CPI GUS

  10. Czas w filmie: 7:44Rok: 2025
  11. Czas w filmie: 7:50Rok: 2025

    Bezrobocie wśród najniższych w UE

    To badanie ankietowe, a nie rejestr urzędów pracy, dlatego wynik jest niższy.

    Na slajdzie: Eurostat, średnia roczna 2025 (BAEL, 15–⁠74 lata)

  12. Czas w filmie: 8:00Rok: 2024

    Autostrad jest ponad 7 razy więcej niż w 1990

    Na slajdzie: Eurostat, długość autostrad

  13. Czas w filmie: 8:08Rok: 2026

    Autostrady i drogi ekspresowe mają ponad 5 600 km

    Według GDDKiA: 1 950 km autostrad i 3 656 km dróg ekspresowych. Na mapie otwarte odcinki według OpenStreetMap.

    Na slajdzie: GDDKiA; mapa © OpenStreetMap

Rozdział 06

Polska przedsiębiorczość

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 8:22Rok: 2026
  2. Czas w filmie: 8:34Rok: 2015

    W 2015 wystartował BLIK

    Polski system płatności od spółki Polski Standard Płatności, którą założyły polskie banki. Płacisz 6-cyfrowym kodem z aplikacji banku.

    Na slajdzie: Polski Standard Płatności (za gsmonline.pl)

  3. Czas w filmie: 8:42Rok: 2026
  4. Czas w filmie: 8:52Rok: 2026
  5. Czas w filmie: 9:00Rok: 2026
  6. Czas w filmie: 9:10Rok: 2026

    Polacy założyli ElevenLabs

    Mati Staniszewski i Piotr Dąbkowski w 2022. Firma tworzy głosy sztucznej inteligencji (AI); to spółka z USA z głównym biurem w Londynie.

    Na slajdzie: Reuters

  7. Czas w filmie: 9:20Rok: 2026

Rozdział 07

Cyfrowa Polska

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 9:34Rok: 1991

    17 sierpnia 1991 Polska połączyła się z internetem

    Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego połączył się z Kopenhagą. To symboliczny start internetu w Polsce.

    Na slajdzie: NASK; Uniwersytet Warszawski

  2. Czas w filmie: 9:44Rok: 1996

    W 1996 ruszyły cyfrowe sieci komórkowe GSM

    Era GSM wystartowała 16 września, Plus 1 października 1996.

    Na slajdzie: Telepolis; UKE, raport za 2025

  3. Czas w filmie: 9:52Rok: 2025

    Prawie każdy dom ma internet

    W 2004 internet miał co czwarty dom.

    Na slajdzie: Eurostat, gospodarstwa domowe z dostępem do internetu

  4. Czas w filmie: 10:00Rok: 2026
  5. Czas w filmie: 10:06Rok: 2026

    Dowód osobisty mieści się w telefonie

    Od lipca 2023 mDowód zastępuje dowód osobisty w większości spraw.

    Na slajdzie: Ministerstwo Cyfryzacji, maj 2026

  6. Czas w filmie: 10:14Rok: 2026

    PIT rozliczamy przez internet

    Przez usługę Twój e-PIT złożono 14,8 mln zeznań.

    Na slajdzie: Krajowa Administracja Skarbowa, 2026

  7. Czas w filmie: 10:22Rok: 2025

    Światłowód można podłączyć w 78,6% domów

    Zasięg światłowodu większy niż przeciętnie w UE.

    Na slajdzie: Komisja Europejska, Digital Decade 2026

Rozdział 08

Energia

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 10:34Rok: 2026

    Moc paneli słonecznych: z 0,1 do 28 GW

    Moc na koniec roku. We wrześniu 2026 już ok. 28 GW.

    Na slajdzie: Eurostat (2015–⁠2024); IRENA (2025); PSE (wrzesień 2026)

  2. Czas w filmie: 10:44Rok: 2024

    Prąd z węgla: z 94% (2000) do 54% (2024)

    Węgiel zastępują wiatr, gaz, słońce i biomasa. W całej Unii węgiel daje 9,6% prądu.

    Na slajdzie: Eurostat, produkcja energii elektrycznej 2000 i 2024 (obliczenia)

  3. Czas w filmie: 10:56Rok: 2022
  4. Czas w filmie: 11:06Rok: 2026

Rozdział 09

Współczesność

↑ Wszystkie rozdziały
  1. Czas w filmie: 11:20Rok: 2022

    W 2022 Polska przyjęła uchodźców z Ukrainy

    To przekroczenia granicy, nie liczba osób. Prawo pobytu na czas wojny (ochronę czasową) ma dziś ok. 860 tys.

    Na slajdzie: Straż Graniczna; Eurostat (wrzesień 2026)

  2. Czas w filmie: 11:30Rok: 2022

    Przez lotnisko Rzeszów-Jasionka płynie pomoc dla Ukrainy

    Według Ministerstwa Obrony Narodowej przez Polskę przechodzi ok. 80% wojskowych darów dla Ukrainy.

    Na slajdzie: MON (PAP, 24.02.2026)

  3. Czas w filmie: 11:38Rok: 2025

    W 2025 Polska wydała na obronę największą część PKB w NATO

    Na 2026 NATO szacuje, że wyprzedzą ją Litwa, Estonia i Łotwa.

    Na slajdzie: NATO, lipiec 2026 (2025 i 2026: szacunki)

  4. Czas w filmie: 11:50Rok: 2025
  5. Czas w filmie: 11:56Rok: 2025
  6. Czas w filmie: 12:02Rok: 2025

    Na kobietę przypada 1,07 dziecka

    Żeby pokolenie dzieci było tak liczne jak pokolenie rodziców, potrzeba 2,1 dziecka na kobietę.

    Na slajdzie: GUS (2025); Eurostat (2024)

  7. Czas w filmie: 12:12Rok: 2025
  8. Czas w filmie: 12:18Rok: 2025
  9. Czas w filmie: 12:28Rok: 2023
  10. Czas w filmie: 12:36Rok: 2024
  11. Czas w filmie: 12:44Rok: 2025